აქციები და ობლიგაციები
1. აქცია (Stock) – გახდი „მეწილე“
აქციის ყიდვისას შენ ხდები კომპანიის თანამესაკუთრე.
- როგორ მუშაობს: შენ აძლევ დათოს 100 ლარს და ის გეუბნება: „ახლა ჩემი ბიზნესის 10% შენია“.
- შენი მოგება: თუ თამაში პოპულარული გახდა და დათოს კომპანია მილიონებს იშოვის, შენი 10%-იც გაძვირდება. ასევე, დათომ შეიძლება მოგების ნაწილი (დივიდენდი) პირდაპირ დაგირიცხოს.
- რისკი: თუ თამაში არავინ იყიდა და დათო გაკოტრდა, შენი 100 ლარიც გაქრება. შენ მასთან პრეტენზია ვერ გექნება, რადგან ბიზნესის რისკი ერთად გაიყავით.
2. ობლიგაცია (Bond) – გახდი „მევალე“
ობლიგაცია არის სესხის ფურცელი. შენ ფულს კი არ დებ ბიზნესში, არამედ ათხოვებ მას.
- როგორ მუშაობს: შენ აძლევ დათოს 100 ლარს 1 წლით. ის გაძლევს ფურცელს (ობლიგაციას), სადაც წერია: „გპირდები, რომ 1 წლის შემდეგ დაგიბრუნებ შენს 100 ლარს + 10 ლარს პროცენტის სახით“.
- შენი მოგება: შენ წინასწარ იცი, რამდენს მიიღებ (ამ შემთხვევაში 110 ლარს). არ აქვს მნიშვნელობა, დათო მილიონერი გახდება თუ უბრალოდ ნორმალურად იმუშავებს – ის ვალდებულია შენი ვალი დააბრუნოს.
- რისკი: ობლიგაცია ბევრად უსაფრთხოა. კომპანიის გაკოტრების შემთხვევაშიც კი, ჯერ ვალებს (ობლიგაციებს) ისტუმრებენ და მერე იმას, რაც დარჩება, ურიგებენ აქციონერებს. ერთადერთი რისკია, თუ დათოს საერთოდ აღარაფერი დარჩა და ფიზიკურად ვერ გიბრუნებს ვალს.
რომელია შენთვის უკეთესი?
ეს დამოკიდებულია იმაზე, თუ როგორი „მოთამაშე“ ხარ:
|
მახასიათებელი |
აქცია (Stock) |
ობლიგაცია (Bond) |
|
პოტენციური მოგება |
ძალიან მაღალი (შეიძლება 10-ჯერ გაიზარდოს) |
დაბალი და ფიქსირებული (პროცენტი) |
|
რისკი |
მაღალი (შეიძლება ყველაფერი დაკარგო) |
დაბალი (უფრო გარანტირებულია) |
|
სტატუსი |
შენ ხარ მფლობელი |
შენ ხარ გამსესხებელი |
|
ვადები |
უვადო (სანამ არ გაყიდი) |
აქვს კონკრეტული ვადა (მაგ: 5 წელი) |
ინფლაციის ეფექტი
ინფლაცია ობლიგაციებს უფრო მეტად აზარალებს. რატომ? იმიტომ, რომ თუ დათომ 10 ლარი პროცენტი აღგითქვა, მაგრამ ამასობაში ქვეყანაში ინფლაცია 20% გახდა, შენი დაბრუნებული 110 ლარით უფრო ცოტა რამეს იყიდი, ვიდრე თავიდან იმ 100 ლარით შეგეძლო. აქციები კი ინფლაციასთან ერთად ხშირად ძვირდება.
პრაქტიკული რჩევა:
ინვესტორები ჩვეულებრივ ორივეს ყიდულობენ (პორტფელის დივერსიფიკაცია). როცა ახალგაზრდა ხარ, გაქვს დრო, რომ მეტი აქცია გქონდეს (რადგან დიდხანს შეგიძლია ელოდო ფასის ზრდას), ხოლო ასაკის მატებასთან ერთად ხალხი მეტ ობლიგაციას ყიდულობს სიმშვიდისთვის.
ეს არის ალბათ ყველაზე შთამბეჭდავი ისტორია იმაზე, თუ როგორ შეუძლია მოთმინებას და დროს პატარა დანაზოგი ნამდვილ სიმდიდრედ აქციოს.
მოდი, განვიხილოთ Amazon-ის მაგალითი, რადგან ეს ყველაზე თვალსაჩინოა.
Amazon: წიგნების მაღაზიიდან სამყაროს მფლობელობამდე
1997
წელს, როცა Amazon-ის აქციები ბირჟაზე პირველად გამოჩნდა, ერთი აქცია სულ რაღაც $18 ღირდა. მაშინ ბევრს არ სჯეროდა, რომ ინტერნეტით წიგნების გაყიდვა მომგებიანი იქნებოდა.
რა მოხდებოდა, 1000 დოლარი რომ დაგვედო?
წარმოიდგინე, შენმა მშობლებმა შენი დაბადებისას $1,000-ის Amazon-ის აქციები რომ გიყიდეს და უბრალოდ „დაევიწყებინათ“:
- აქციების დაყოფა (Stock Splits): წლების განმავლობაში, როცა აქციის ფასი ძალიან იზრდება, კომპანია მათ ყოფს (მაგალითად 1 აქციას აქცევს 2-ად), რომ ხალხისთვის ყიდვა გაადვილდეს. Amazon-მა ეს რამდენჯერმე გააკეთა.
- დღევანდელი შედეგი: შენი $1,000 დღეს იქნებოდა დაახლოებით $2,000,000 (ორი მილიონი დოლარი).
რატომ გაიზარდა ფასი ასე ძალიან?
ამას ეკონომიკაში რთული პროცენტი (Compound Interest) ჰქვია, რასაც ალბერტ აინშტაინმა „სამყაროს მერვე საოცრება“ უწოდა.
- კომპანია მოგებას კი არ ხარჯავდა, არამედ ისევ ბიზნესში აბრუნებდა.
- ინვესტორები ხედავდნენ, რომ Amazon მხოლოდ წიგნებს კი არა, უკვე ყველაფერს ყიდდა, მერე კი ქლაუდ-ტექნოლოგიებში (AWS) გადავიდა.
- რაც უფრო მეტ ფულს აკეთებდა კომპანია, მით მეტ ადამიანს უნდოდა მისი აქციის ფლობა, რაც ფასს კიდევ უფრო მაღლა წევდა.
„ემოციური როლერკოსტერი“
ნუ გეგონება, რომ ეს გზა მარტივი იყო. 2000 წელს, როცა ე.წ. „დოტკომების ბუშტი“ გასკდა, Amazon-ის აქციის ფასი $100-დან $6-მდე დაეცა.
წარმოიდგინე, შენი $1,000-დან მხოლოდ $60 რომ დაგრჩენოდა. ადამიანების 99%-მა შეეშინდა და აქციები გაყიდა. მხოლოდ მათ, ვისაც სჯეროდა კომპანიის მომავლის და არ აჰყვა პანიკას, მოიგეს მილიონები.
Apple: კიდევ ერთი ლეგენდა
თუ 2001 წელს, პირველი iPod-ის გამოსვლისას, ნაცვლად თავად iPod-ის ყიდვისა ($399), ამ ფულით Apple-ის აქციებს იყიდდი, დღეს დაახლოებით $150,000 გექნებოდა.
მთავარი გაკვეთილი: პროდუქტის გამოყენება კარგია, მაგრამ იმ კომპანიის ფლობა, რომლის პროდუქტსაც ყველა იყენებს — ბევრად უკეთესი.
როგორ უნდა მოიქცე შენ?
რა თქმა უნდა, დღეს Amazon-ისგან 2000-ჯერ გაზრდას აღარ უნდა ველოდოთ (რადგან ის უკვე გიგანტია), მაგრამ ბირჟაზე მუდმივად ჩნდებიან ახალი „ამაზონები“ (მაგალითად, ხელოვნური ინტელექტის სფეროში).
No comments:
Post a Comment